ساخت یک سبد سرمایهگذاری متعادل به معنای تقسیم مساوی پول میان چند دارایی نیست. سبد مناسب باید با هدف مالی، افق زمانی، نیاز به نقدینگی و توان تحمل زیان سرمایهگذار هماهنگ باشد.
ممکن است یک ترکیب دارایی برای فردی که تا دو سال آینده قصد خرید خانه دارد مناسب باشد، اما همان ترکیب برای فردی که با هدف بازنشستگی و افق زمانی بیستساله سرمایهگذاری میکند، بیشازحد محافظهکارانه باشد.
بنابراین پیش از آنکه بپرسیم «چند درصد سهام، طلا یا درآمد ثابت بخریم؟»، باید مشخص کنیم این سبد قرار است چه مسئلهای را حل کند.
سبد متعادل سبدی نیست که در هر شرایطی سود کند؛ سبدی است که در سناریوهای مختلف، سرمایهگذار را از مسیر هدف مالی خود خارج نکند.
در این مقاله میخوانید:
مرحله اول: هدف سرمایهگذاری را دقیق تعریف کنید
نقطه شروع طراحی سبد، انتخاب دارایی نیست؛ تعریف هدف است.
عبارتهایی مانند «حفظ ارزش پول» یا «کسب بازده مناسب» بیشازحد کلی هستند. یک هدف قابلاستفاده باید حداقل سه مؤلفه داشته باشد:
- چه مبلغی موردنیاز است؟
- این مبلغ در چه زمانی موردنیاز خواهد بود؟
- تا آن زمان چه میزان نوسان یا زیان موقت قابلتحمل است؟
برای مثال، سرمایهگذاری با هدف تأمین پیشپرداخت مسکن در سه سال آینده با سرمایهگذاری برای بازنشستگی تفاوت اساسی دارد. در هدف اول، نقدشوندگی و حفظ اصل سرمایه اهمیت بیشتری دارد؛ در هدف دوم، افق زمانی بلندتر میتواند امکان پذیرش نوسان بیشتر را فراهم کند.
همچنین بهتر است برای اهداف متفاوت، بخشهای جداگانهای از سرمایه تعریف شود. پولی که ممکن است طی چند ماه آینده به آن نیاز داشته باشید، نباید با همان منطقی مدیریت شود که سرمایه بلندمدت شما مدیریت میشود.
اگر هنوز وارد بازار نشدهاید، ابتدا مقاله «چگونه اولین سرمایهگذاری خود را انجام دهیم؟» را مطالعه کنید.
مرحله دوم: میان تحمل ریسک و توان پذیرش ریسک تفاوت بگذارید
ریسکپذیری فقط یک ویژگی روانی نیست. ممکن است فردی از نظر شخصیتی نوسانهای بازار را تحمل کند، اما شرایط مالی او اجازه پذیرش زیان بزرگ را ندهد.
برای طراحی سبد باید دو مفهوم را جداگانه بررسی کرد:
تحمل ریسک
تحمل ریسک نشان میدهد هنگام افت بازار چه واکنشی دارید. آیا با کاهش ۲۰ درصدی ارزش سبد، برنامه خود را حفظ میکنید یا احتمال دارد در بدترین زمان داراییها را بفروشید؟
توان پذیرش ریسک
توان پذیرش ریسک به وضعیت واقعی زندگی شما بستگی دارد؛ از جمله:
- ثبات درآمد
- میزان بدهی و تعهدات مالی
- وجود صندوق اضطراری
- افراد تحت تکفل
- افق زمانی سرمایهگذاری
- نیاز احتمالی به برداشت از سبد
به همین دلیل، قواعد سادهای مانند «۱۰۰ منهای سن» نمیتوانند بهتنهایی مبنای مناسبی برای تخصیص دارایی باشند. سن مهم است، اما اطلاعات کافی درباره درآمد، تعهدات، اهداف و رفتار سرمایهگذار ارائه نمیکند.
دو فرد همسن ممکن است به ترکیبهای کاملاً متفاوتی نیاز داشته باشند؛ یکی درآمد باثبات و افق بلندمدت داشته باشد و دیگری در آستانه یک هزینه بزرگ قرار گرفته باشد.
مرحله سوم: نقش هر دارایی را در سبد مشخص کنید
پس از تعیین هدف و سطح ریسک، میتوان درباره تخصیص دارایی تصمیم گرفت. در این مرحله، بهتر است بهجای شروع از نام بازارها، نقش موردانتظار از هر بخش سبد را مشخص کنید.
| نقش در سبد | نمونه ابزارها | ریسکهای اصلی |
|---|---|---|
| رشد بلندمدت سرمایه | سهام و صندوقهای سهامی | نوسان بازار، ریسک کسبوکار و زیان سرمایه |
| ایجاد درآمد و ثبات نسبی | سپرده، اوراق و صندوقهای درآمد ثابت | تورم، ریسک اعتباری و تغییر نرخ سود |
| پوشش بخشی از ریسک تورم و ارز | طلا و برخی داراییهای وابسته به قیمتهای جهانی | نوسان قیمت، ریسک سیاستگذاری و هزینه معامله |
| تأمین نقدینگی | وجه نقد و ابزارهای کوتاهمدت نقدشونده | کاهش قدرت خرید در اثر تورم |
| داراییهای جایگزین و پرریسک | رمزارزها، سرمایهگذاری خصوصی و ابزارهای مشابه | نوسان شدید، نقدشوندگی، مقررات و احتمال زیان سنگین |
این دستهبندی مطلق نیست. رفتار یک دارایی میتواند با تغییر شرایط اقتصادی، نرخ ارز، سیاستهای پولی و ساختار بازار تغییر کند.
برای نمونه، طلا ممکن است در بخشی از دورهها پوششی در برابر تورم یا کاهش ارزش پول باشد، اما در کوتاهمدت همچنان میتواند افت قیمت قابلتوجهی داشته باشد. صندوق درآمد ثابت نیز نوسان کمتری دارد، اما الزاماً قدرت خرید سرمایه را در برابر تورم بالا حفظ نمیکند.
بنابراین وجود یک دارایی در سبد باید با نقش مشخصی توجیه شود، نه صرفاً به این دلیل که اخیراً بازده زیادی داشته است.
مرحله چهارم: ابزار مناسب هر بخش را انتخاب کنید
پس از تعیین نقش داراییها، نوبت انتخاب ابزار است. دو سرمایهگذار ممکن است تخصیص دارایی مشابهی داشته باشند، اما به دلیل تفاوت در دانش، زمان و میزان سرمایه از ابزارهای متفاوتی استفاده کنند.
سهام و صندوقهای سرمایهگذاری
سرمایهگذاری مستقیم در سهام به تحلیل شرکت، بررسی صورتهای مالی، شناخت صنعت و پایش مستمر نیاز دارد. برای افرادی که دانش یا زمان کافی ندارند، صندوقهای سرمایهگذاری میتوانند ابزار مناسبتری باشند.
صندوقها نیز یکسان نیستند. هنگام مقایسه آنها باید به موارد زیر توجه کرد:
- نوع و مأموریت صندوق
- ترکیب داراییها
- میزان تمرکز سبد
- سابقه عملکرد در دورههای مختلف
- هزینهها
- نقدشوندگی
- فاصله قیمت بازار با ارزش خالص داراییها در صندوقهای قابل معامله
سامانه فیپیران یکی از منابع قابلاستفاده برای مشاهده و مقایسه اطلاعات صندوقهای سرمایهگذاری ایران است.
طلا
سرمایهگذاری در طلا میتواند از طریق طلای فیزیکی، سکه یا صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر طلا انجام شود. هرکدام از این روشها هزینه، ریسک نگهداری، اختلاف قیمت خرید و فروش و نقدشوندگی متفاوتی دارند.
انتخاب ابزار باید بر اساس میزان سرمایه، افق زمانی، دسترسی و توان مدیریت ریسک انجام شود؛ نه صرفاً بر اساس بازده اخیر طلا.
ارز و داراییهای دیجیتال
ارز یا داراییهای دیجیتال جزء الزامی یک سبد متعادل نیستند. ورود به این بازارها باید با توجه به هدف، سقف ریسک، شیوه نگهداری، نقدشوندگی و ریسکهای قانونی و عملیاتی انجام شود.
وابستگی قیمت یک دارایی به نرخ ارز نیز بهتنهایی تضمین نمیکند که آن دارایی همیشه پوشش مناسبی در برابر تورم باشد.
مسکن و خودرو
مسکن میتواند در برخی سبدها نقش دارایی بلندمدت یا منبع درآمد داشته باشد، اما سرمایه اولیه زیاد، هزینه نگهداری و نقدشوندگی پایین آن باید در تصمیم لحاظ شود. صندوقهای املاک و مستغلات نیز میتوانند امکان دسترسی غیرمستقیم به این بازار را فراهم کنند.
خودرو، با وجود افزایش اسمی قیمت در بعضی دورههای تورمی، معمولاً یک دارایی سرمایهگذاری اصلی محسوب نمیشود. استهلاک، هزینه نگهداری، بیمه، محدودیت نقدشوندگی و فاصله قیمت خرید و فروش میتواند بازده واقعی آن را کاهش دهد.
در نتیجه، نمیتوان درصد ثابتی مانند ۱۵ یا ۲۰ درصد را برای مسکن، خودرو یا هر دارایی دیگری به همه سرمایهگذاران توصیه کرد.
مرحله پنجم: تنوعبخشی واقعی ایجاد کنید
تنوعبخشی به معنای افزایش تعداد داراییها نیست. ممکن است فردی چند صندوق مختلف داشته باشد، اما همه آنها در شرکتها یا صنایع مشابه سرمایهگذاری کرده باشند. در این حالت، تعداد ابزارها بیشتر شده است، اما ریسک تمرکز همچنان باقی مانده است.
برای ارزیابی تنوع سبد باید بررسی کنید داراییها تا چه اندازه در معرض عوامل مشترک قرار دارند:
- نرخ ارز
- تورم
- نرخ سود
- رکود اقتصادی
- یک صنعت یا گروه خاص
- یک ناشر یا مدیر صندوق
- محدودیت نقدشوندگی
- تغییر مقررات
تنوع باید هم میان طبقات دارایی و هم درون هر طبقه ایجاد شود. داشتن چند سهم از یک صنعت یا چند صندوق با ترکیب مشابه، تنوع مؤثری ایجاد نمیکند.
Investor.gov نیز تأکید میکند که حتی صندوقهای سرمایهگذاری و ETFها لزوماً متنوع نیستند؛ بهخصوص اگر بر یک صنعت یا بخش محدود تمرکز داشته باشند.
البته تنوعبخشی نمیتواند همه ریسکها را حذف کند. این راهکار بیشتر برای کاهش ریسک تمرکز و تأثیر زیان یک دارایی یا بخش خاص مفید است. ریسکهای گسترده بازار، تورم، رکود یا بحرانهای اقتصادی همچنان میتوانند بر بخش بزرگی از سبد اثر بگذارند.
مرحله ششم: برای بازتنظیم سبد قانون داشته باشید
ترکیب سبد با تغییر قیمت داراییها بهتدریج از وضعیت اولیه فاصله میگیرد. اگر یک دارایی رشد زیادی کند، ممکن است سهم آن در سبد آنقدر افزایش یابد که ریسک کل پرتفوی را تغییر دهد.
بازتنظیم یا Rebalancing یعنی بازگرداندن ترکیب سبد به محدودهای که از قبل تعیین شده است.
برای این کار میتوان از دو روش استفاده کرد:
بازبینی دورهای
سبد در زمانهای مشخص، برای مثال هر شش یا دوازده ماه، بررسی میشود. اگر ترکیب آن از محدوده هدف خارج شده باشد، بازتنظیم انجام میشود.
بازبینی مبتنی بر انحراف
برای هر طبقه دارایی یک محدوده تعیین میشود. هرگاه سهم یک دارایی از این محدوده خارج شود، سبد بررسی و در صورت لزوم اصلاح میشود.
روش دوم بهجای وابستگی صرف به تقویم، تغییر واقعی ریسک سبد را در نظر میگیرد. بااینحال، بازتنظیم بیشازحد میتواند هزینه معامله و تصمیمهای غیرضروری ایجاد کند.
همیشه لازم نیست برای بازتنظیم، داراییهای رشدکرده را بفروشید. گاهی میتوان سرمایه جدید یا درآمدهای حاصل از سبد را به بخشهایی اختصاص داد که وزن آنها کمتر از محدوده هدف شده است.
طبق توضیحات FINRA درباره تخصیص دارایی و تنوعبخشی، بازتنظیم باید در خدمت حفظ سطح ریسک و ترکیب هدف باشد، نه واکنشی به عملکرد کوتاهمدت بازار.
یک چارچوب عملی برای طراحی سبد
پیش از خرید هر دارایی، پاسخ این پرسشها را ثبت کنید:
- هدف این سرمایهگذاری چیست؟
- چه زمانی به پول نیاز خواهم داشت؟
- چه مقدار از سرمایه باید همیشه نقدشونده باقی بماند؟
- حداکثر زیان قابلتحمل من چقدر است؟
- هر دارایی چه نقشی در سبد دارد؟
- محدوده هدف هر طبقه دارایی چقدر است؟
- سبد در چه فواصل یا تحت چه شرایطی بازبینی میشود؟
- چه تغییری در زندگی یا اهداف من میتواند موجب اصلاح برنامه شود؟
ثبت این پاسخها باعث میشود تصمیمهای بعدی کمتر تحتتأثیر هیجان بازار قرار بگیرند. همچنین امکان ارزیابی عملکرد سبد را بر اساس هدف اولیه فراهم میکند، نه صرفاً مقایسه با بازده آخرین بازار صعودی.
جمعبندی
سبد سرمایهگذاری متعادل الزاماً بیشترین تعداد دارایی یا نسبت مساوی میان بازارها را ندارد. تعادل زمانی ایجاد میشود که هر بخش سبد نقش مشخصی داشته باشد و ترکیب کلی با هدف، افق زمانی، نیاز به نقدینگی و توان پذیرش ریسک سرمایهگذار هماهنگ باشد.
هیچ ترکیب واحدی برای همه مناسب نیست. درصدی که برای یک سرمایهگذار محافظهکار منطقی است، ممکن است برای فردی با افق بلندمدت بیشازحد محتاطانه باشد. در مقابل، ترکیبی که روی کاغذ بازده بالاتری دارد ممکن است نوسانی ایجاد کند که سرمایهگذار نتواند آن را تحمل کند.کیفیت سبد فقط با بازده آن سنجیده نمیشود؛ همانطور که در مقاله «سرمایهگذاری موفق یا فقط یک باخت محترمانه؟» توضیح دادهام، نسبت بازده به ریسک، امکان پایبندی به برنامه، کنترل زیانهای بزرگ و تأمین نیازهای واقعی سرمایهگذار نیز بخشی از نتیجه است.
برای تکمیل این بحث، مقاله «مدیریت ریسک در سرمایهگذاری؛ ۵ راهکار فراتر از حد ضرر» را نیز مطالعه کنید.
پرسشهای متداول
آیا صندوقهای سرمایهگذاری برای افراد تازهکار مناسباند؟
برای افرادی که زمان یا دانش کافی برای تحلیل مستقیم داراییها ندارند، صندوقها میتوانند گزینه قابلبررسی باشند. بااینحال، انتخاب صندوق نیز به بررسی نوع صندوق، ترکیب دارایی، هزینه، نقدشوندگی و سطح ریسک نیاز دارد.
بهترین ترکیب برای یک سبد سرمایهگذاری متعادل چیست؟
ترکیب ثابتی که برای همه مناسب باشد وجود ندارد. هدف مالی، افق زمانی، وضعیت درآمد، تعهدات، نیاز به نقدینگی و توان تحمل زیان، ترکیب مناسب را تعیین میکنند.
آیا وجود طلا، ارز دیجیتال، خودرو یا مسکن در هر سبدی ضروری است؟
خیر. هر دارایی تنها زمانی باید وارد سبد شود که نقش مشخصی داشته باشد و با هدف و سقف ریسک سرمایهگذار هماهنگ باشد. هیچ طبقه دارایی برای همه سرمایهگذاران الزامی نیست.
هر چند وقت یکبار باید سبد را بازبینی کرد؟
میتوان سبد را در دورههای مشخص، مانند هر شش یا دوازده ماه، یا هنگام عبور وزن داراییها از محدودههای تعیینشده بررسی کرد. تغییرات مهم در درآمد، تعهدات و اهداف مالی نیز میتواند نیازمند بازبینی سبد باشد.
از کجا بفهمیم ترکیب سبد اشتباه است؟
اگر نوسان سبد بیشتر از توان تحمل شماست، نقدینگی لازم را فراهم نمیکند، به یک بازار یا عامل اقتصادی وابستگی زیادی دارد یا دیگر با هدف و افق زمانی شما هماهنگ نیست، باید ترکیب آن را دوباره بررسی کنید.
منابع
-
U.S. Securities and Exchange Commission, Investor.gov,
Asset Allocation and Diversification. -
FINRA,
Asset Allocation and Diversification. - مرکز پردازش اطلاعات مالی ایران (فیپیران).